Barutçu Hanı

Barutçu Hanı, Şanlıurfa il merkezindeki tarihî han yapılarından biridir. Haberlere göre Türkiye'de çok katlı hanların örnekleri yalnızca İstanbul, Bursa ve Şanlıurfa'da bulunur; Barutçu Hanı bunlardan biridir. Han, kesme taş ve ahşap kullanılarak yapılmış, avlu etrafında üç kata yükselen bir yapıdır.

Tarihi

Yapının kesin yapım tarihi bilinmemektedir. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi'nin açıklamalarına göre 17., 18. ya da 19. yüzyıl akla gelmektedir. Adil Özme'nin Urfa hanları üzerine Belleten'de yayımlanan çalışması ise Barutçu Hanı'nı 17. yüzyıl sonu ile 18. yüzyıl başı arasına tarihler. Han, farklı dönemlerde farklı adlarla anılmıştır: bir kaynağa göre Tasavvuf Sakıp Efendi'nin oğlu Halil Bey'in adıyla Halil Bey Hanı, Musevi kökenli bir ailenin eline geçtikten sonra da Yahudi Hanı denmiştir.

Mimari

Özme'nin tespitlerine göre han tek avluludur. Alt katın güney kanadında revakların arasında, segment kemerli bir kapı açıklığıyla girilen küçük bir mekân vardır; Özme bunun özgün olarak da tuvalet olarak kullanıldığını düşünür ve bu mekânın Urfa hanlarında yalnızca Barutçu Hanı'nda görüldüğünü belirtir. İkinci kat revaklarında revak kemerlerini taşıyan, aynı yükseklik ve çapta, tek parça sütunlar kullanılmıştır; sütunların başlıkları köşeleri yuvarlatılmış kare prizma biçimindedir ve sütunlar kare prizma kaide üzerine profilli bir bilezikle oturur. Revakların örtüsünde düz salma taş kullanılmıştır.

Üçüncü kat U biçimlidir; kuzey ve batı kanatları ayaktadır, doğu kanadın yalnızca izleri seçilebilmektedir. Bu katta önde bir koridor ve koridora açılan, düz ahşap tavanlı, farklı büyüklükte odalar bulunur; tavanlar dışarıdan beşik çatıyla örtülüdür. Doğu cephesindeki merdivenler U planlıdır; üçüncü kat merdivenlerinin altında konsollar yer alır. Giriş cephesinin ikinci ve üçüncü kat pencereleri segment kemerlidir; üçüncü katta avlu cephesinin ortasındaki pencerede çok dilimli kemer kullanılmıştır. Ahır, avlu kanatlarından bir veya ikisini kaplar.

Deprem ve restorasyon

Han, 6 Şubat 2023 depremlerinde ağır hasar görmüştür. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi yapıyı güvenlik önlemleriyle koruma altına almış ve tarihî dokusu korunarak yeniden kullanıma uygun hale getirilmesi için restorasyon sürecini başlatmıştır.